Zoals gebruikelijk bij de Belastingdienst is er zonder er veel ruchtbaarheid aan te geven zijn de voorwaarden voor kosteloze rechtsbijstand voor gedupeerde ouders van het toeslagenschandaal aangepast – in hun nadeel.
Ouders uit het toeslagenschandaal die bij hun gemeente aankloppen voor hulp en daarbij een advocaat nodig hebben, moeten die voortaan zelf betalen. En in andere procedures, waarbij de kosten van een advocaat voor toeslagenouders wél worden vergoed, is die vergoeding – deels – ingeperkt.
Dat is het gevolg van wijzigingen die het ministerie van Financiën (dat gaat over de afhandeling van het toeslagenschandaal) en de Raad voor Rechtsbijstand (die advocaten betaalt voor mensen die dat zelf niet kunnen) hebben doorgevoerd in de voorwaarden voor kosteloze rechtsbijstand voor toeslagenouders.
Juridische strijd tegen de overheid
Gratis rechtsbijstand voor toeslagenouders werd enkele jaren geleden ingevoerd vanuit de gedachte dat het niet rechtvaardig is dat zij zelf de kosten moeten betalen van een juridische strijd tegen de overheid die hen onrecht heeft aangedaan, met onterechte verdenkingen van fraude.
De kosten van procedures tegen de Dienst Toeslagen krijgen toeslagenouders sowieso vergoed. Maar over het vergoeden van procedures tegen de gemeente bestond discussie. De rol van gemeenten in de hersteloperatie van het toeslagenschandaal is het bieden van ‘brede ondersteuning’. Gemeenten geven gedupeerden geen geld, maar bieden bijvoorbeeld begeleiding bij het vinden van nieuw werk voor iemand die door het toeslagenschandaal zijn baan verloor.
Geen waterdicht antwoord
Zo’n 25.000 gedupeerden maken gebruik van deze ondersteuning. In enkele duizenden gevallen ontstaat daarbij een juridisch geschil, waarbij de ouder een advocaat nodig heeft. Zo’n conflict kan bijvoorbeeld gaan over het wel of niet vergoeden van kosten voor een opleiding of training die een toeslagenouder volgt om meer kans te hebben om weer werk te vinden.
Volgens het Ministerie is bij het opstellen van de nieuwe voorwaarden ‘intensief samengewerkt’ met de Werkgroep Toeslagenadvocaten. Maar die werkgroep is niet gelukkig met de uitkomst. De advocaten vinden dat rechtsbijstand bij brede ondersteuning vergoed hoort te worden. “Omdat het in onze optiek allemaal deel uitmaakt van het herstel van wat burgers is aangedaan”, laat voorzitter Khadija Bozia van de toeslagenadvocaten weten. “De manier waarop gemeenten invulling geven aan brede ondersteuning verschilt aanzienlijk. In de praktijk zien we dat ouders regelmatig rechtsmiddelen nodig hebben om die ondersteuning dan maar af te dwingen.”
Op de vraag wie in zulke gevallen de advocaat moet betalen, bestond tot voor kort geen waterdicht antwoord. De rechtbank Gelderland, bijvoorbeeld, gaf eind 2024 een toeslagenouder gelijk: in zijn conflict over brede ondersteuning door de gemeente Hengelo had hij volgens de rechter recht op gratis rechtsbijstand.
Maar het ministerie van Financiën denkt daar anders over. Dat heeft inmiddels de regels aangepast, zodat die niet meer uit te leggen zijn in het voordeel van toeslagenouders. In de nieuwe formulering zijn procedures rond brede ondersteuning uitgesloten van vergoeding.
Deze inperking druist in tegen de aanbevelingen uit de parlementaire enquête over het toeslagenschandaal. Een van die aanbevelingen luidde: ‘Verhoog de vergoedingen voor de sociale advocatuur en verruim de criteria voor gesubsidieerde rechtsbijstand’.
Geen ‘versobering’ maar ‘verduidelijking’
Een woordvoerder van het ministerie van Financiën bevestigt dat de voorwaarden voor gratis rechtsbijstand voor toeslagenouders zijn aangepast. Volgens het ministerie is er geen sprake van een versobering, maar van een ‘verduidelijking’. De termen in Den Haag kennen we; verkeerd geïnformeerd heet in normaal Nederlands liegen.
Op de vraag waarom die verduidelijking in het nadeel van de ouders moet uitpakken, gaat de woordvoerder niet in. In een intern document van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten over brede ondersteuning valt te lezen dat de Rijksoverheid behoefte heeft aan ‘meer grip op de financiële kant van de Hersteloperatie Toeslagen’.
Bron: Trouw 03.09.2026